Ağır, uzun yola çıkacak ya da uzun süre bekleyecek yükte PET çember, hafif ve orta ağırlıktaki koli ve paketlerde PP çember doğru seçimdir. İkisi arasındaki asıl fark kopma yükünden çok, polyester (PET) ile polipropilenin (PP) oda sıcaklığında nasıl davrandığından gelir.
Aynı ölçüde iki farklı kopma yükü
Kataloğumuzdan bir örnek: 12 × 0,60 mm PP çemberin kopma yükü 200 kg. Aynı ölçüde gofrajlı (desenli) PET 265 kg, düz PET 305 kg taşıyor. 16 mm'de fark büyüyor: 16 × 0,80 mm virgin PP 270 kg, aynı ölçüde gofrajlı PET 465 kg, düz PET 570 kg.
Bu sayılar önemli ama kararı tek başına vermez, çünkü kopma yükü yalnız çemberin bir kez ve hızla çekildiğinde nerede koptuğunu söyler. Sahada çember çoğu zaman kopmaz. Gevşer. Palet depoda ya da konteynerde beklerken çemberin tuttuğu gerilim yavaş yavaş düşer ve iki malzeme en çok burada ayrışır.
Camsı geçiş: iki polimeri ayıran eşik
Her polimerin bir camsı geçiş sıcaklığı vardır. Bu sıcaklığın altında zincirlerin düzensiz bölgeleri kilitlenmiş gibidir; üstünde zincirler yük altında yavaşça kayabilir. PET'te bu eşik yaklaşık 70–80 °C. PP'de ise sıfırın altında, literatürde yaklaşık −10 °C olarak verilir.
20 °C'lik bir depoda PET çember bu eşiğin çok altında çalışır. Zincirleri yerinde kalır, gerginliğini korur. PP aynı depoda eşiğin üstündedir: yük altında zincirleri zamanla yer değiştirir, çember uzar, gerilim azalır. Buna sünme, tutulan gerilimin zamanla düşmesine de gerilme gevşemesi diyoruz. Birkaç gün içinde açılacak koli paletinde bunu hissetmezsiniz. Aylarca bekleyecek bir yükte ya da haftalarca denizde sallanacak bir balyada ise sonucu belirler.
Uzama ve geri toparlanma
Kopmadan önce PET çember tipik olarak yüzde 12–18, PP yüzde 18–25 uzar. PET'in düşük uzaması, yükü sıkı tutması demek. Pamuk balyası gibi preslenip eski hacmine dönmek isteyen yükte PET esner ve geri toplanır; balya oturdukça gerilimini korur.
PP'nin fazla uzaması kusur sayılmaz. Hafif kolide taşıma sırasında gelen darbeyi esneyerek karşılar, köşeyi ezmeden sarar. Koli paletinde ve hafif paketlerde PP'nin iyi iş görmesi bundandır.
Soğuk depo, sıcak ürün ve güneş
Camsı geçişin bir yüzü daha var. PP soğudukça bu eşiğe yaklaşır, sertleşir ve darbe dayanımı düşer. Donmuş ürün deposunda PP çember kırılganlaşabilir; bu koşulda gofrajlı PET öneriyoruz, örneğin 12 × 0,70 mm (300 kg). Artı derecedeki soğuk hava deposunda kasa paletleri için PP yeterlidir.
Isı iki çemberin de gerilimini alır. Sıcak haddeden yeni çıkmış, henüz soğumamış çelik malzemeye PET uygulamayın; ürün soğuduktan sonra bağlayın.
Güneş ışığı da iki polimeri zamanla yıpratır, PP'yi PET'ten daha hızlı. Açık sahada aylarca bekleyecek yükte UV katkılı çember gerekir; teklif isterken yükün açıkta bekleyeceğini yazın.
Üretimde fark: nem
Malzeme farkını kendi hatlarımızda da yaşıyoruz. PET çemberi, geri toplanan şişelerden elde edilen PET pulundan (flake) üretiyoruz. PP nem çekmez, eritilmeden önce kurutma istemez. PET ise nem çeker. Eriyik sıcaklığında su, polyesterin ester bağlarını keser; zincirler kısalır, çember kırılganlaşır ve bu hasar geri alınamaz. Bu yüzden pulun nemini hammadde girişinde ölçüyor, pulu kristalizör ve kurutucudan geçirdikten sonra ekstrüdere veriyoruz.
Ekstrüderden çıkan şerit iki malzemede de benzer yoldan geçer: soğutulur, sonra ısıtılıp boyuna gerilir. Germe, zincirleri çember yönünde dizer; dayanımı bu dizilim verir. PET'te germe sırasında kristallenme de başlar ve bu, çemberin gerginliğini korumasına yardım eder.
Makine ve bağlama yöntemi
Makine seçimi de malzemeye bağlı. PET çemberi otomatik palet hattında kullanabilir ya da akülü veya havalı aletle gerip sürtünme kaynağıyla birleştirebilirsiniz; tokayla elle bağlamak da mümkün. PP çember yarı otomatik masa makinesinde ve otomatik hatta sıcak kaynakla birleşir; hafif paketi elle, tokayla da bağlayabilirsiniz. Seçime elinizdeki makinenin kabul ettiği çember türü ve genişlikten başlayın.
Yüke göre seçim
PP çember; hafif ve orta ağırlıktaki koli, paket ve istifte, kısa depolamada, artı derecedeki ortamda ve yarı otomatik ya da otomatik PP hattında doğru seçimdir. Ekonomiktir, üstelik hafiftir: PP'nin yoğunluğu yaklaşık 0,90 g/cm³, PET'inki yaklaşık 1,38 g/cm³. Aynı kesitte bir kilogram PP, bir kilogram PET'ten yaklaşık yüzde 50 daha fazla metre verir.
PET çember; ağır palet, balya, bobin, taş ve kereste paketinde, uzun deniz yolunda, aylarca depolamada, donmuş üründe ve çelik çemberin yerine geçecek işlerde doğru seçimdir. Kataloğumuzdaki en yüksek değer 19 × 1,27 mm düz PET'te 975 kg.
Arada kalan yükte çoğu zaman bekleme süresi karar verir. Yük kısa sürede açılacaksa PP yeter; uzun bekleyecek ya da uzak pazara gidecekse PET'e geçin. Yükün ağırlığını, ne kadar bekleyeceğini, ortam sıcaklığını ve kullandığınız makineyi yazarsanız hangi çemberin hangi ölçüde işinizi göreceğini söyleriz.
Virgin (Orijinal) ve 2. Kalite (Recycle) ölçüleri, kopma yükleri ve renkler PP çember sayfasında.